
Thị trường chứng khoán toàn cầu "Thứ Ba Đen": Khi kỳ vọng AI chạm điểm điều chỉnh
Từ khóa: Thị trường chứng khoán toàn cầu, cổ phiếu AI, chất bán dẫn, bộ nhớ, HBM, vốn đầu tư, Nasdaq, Samsung Electronics, SK Hynix, thị trường công nghệ
Giới thiệu
Thị trường chứng khoán toàn cầu vừa trải qua một giai đoạn biến động dữ dội, mà nhiều nhà đầu tư gọi là "Thứ Ba Đen". Các thị trường chính gần như đồng loạt giảm mạnh: Chỉ số KOSPI của Hàn Quốc giảm 9,99%, chỉ số Nasdaq của Mỹ giảm hơn 2%, và thị trường A-share Trung Quốc cùng thị trường Hồng Kông cũng giảm hơn 1%. Đáng chú ý, các cổ phiếu liên quan đến AI và chất bán dẫn đã trở thành tâm điểm bán tháo.
Sự sụt giảm này không chỉ là một đợt điều chỉnh ngắn hạn, mà còn phản ánh sự thay đổi lớn trong kỳ vọng của thị trường về chu kỳ tăng trưởng của ngành công nghệ, đặc biệt là bộ nhớ và cơ sở hạ tầng AI. Sau một thời gian tăng trưởng quá nóng và kéo dài, khi có dấu hiệu tăng trưởng chậm lại, nó sẽ trở thành ngòi nổ cho một đợt thanh lý lợi nhuận quy mô lớn.
Bán tháo diện rộng cổ phiếu bộ nhớ và AI
Tại Hàn Quốc, mức giảm gần 10% của KOSPI chủ yếu được dẫn dắt bởi sự sụt giảm mạnh của hai "ông lớn bộ nhớ" là SK Hynix và Samsung Electronics, cả hai đều giảm hơn 12%. Ngoài ra, các cổ phiếu liên quan đến chip nhớ toàn cầu cũng chịu áp lực lớn: Micron giảm 13,18%, Kioxia giảm hơn 15%, SoftBank giảm hơn 10%...
Điều đáng chú ý là đợt điều chỉnh này không đến từ vấn đề của một công ty nào, mà là sự suy giảm chung của toàn bộ ngành. Khi các công ty dẫn đầu trong chuỗi cung ứng chất bán dẫn đồng loạt suy yếu, thị trường nhận ra rằng vấn đề không chỉ còn là lợi nhuận của từng doanh nghiệp, mà là logic định giá rộng lớn hơn của toàn ngành.
Nguyên nhân cốt lõi: Thanh lý lợi nhuận sau đợt tăng trưởng nóng
Về bản chất, đợt giảm mạnh này bắt nguồn từ đà tăng trưởng quá nhanh trước đó. Trong những tháng qua, cổ phiếu chất bán dẫn—đặc biệt là các loại liên quan đến bộ nhớ và HBM—đã tăng trưởng nhanh hơn nhiều so với thị trường chung. Khi định giá đã vượt xa lợi nhuận thực tế, áp lực thanh lý lợi nhuận là điều khó tránh khỏi.
Sau khi giá cổ phiếu tăng gấp nhiều lần, mức điều chỉnh từ 10% đến 20% thường vẫn được coi là biến động bình thường trong một chu kỳ nóng. Tuy nhiên, nếu thị trường giảm hơn 20% từ đỉnh và bước vào vùng giảm giá kỹ thuật, tâm lý nhà đầu tư sẽ chuyển sang thận trọng rõ rệt. Do đó, việc bán tháo hiện tại chưa chắc đã có nghĩa là xu hướng tăng của công nghệ đã kết thúc, nhưng chắc chắn đó là một lời cảnh báo rõ ràng.
Nguyên nhân trực tiếp: Lo ngại về chi tiêu vốn khổng lồ của các gã khổng lồ công nghệ
Nếu nguyên nhân gián tiếp là định giá quá cao, thì nguyên nhân trực tiếp lại chỉ ra một vấn đề then chốt hơn: liệu chu kỳ đầu tư AI đã gần đạt đỉnh chưa?
Các tập đoàn công nghệ lớn như Microsoft, Google, Amazon và Meta thường được coi là "ngựa sắt", nhưng ngay cả họ cũng đang phải gánh chịu gánh nặng đầu tư cơ sở hạ tầng ngày càng lớn. Chỉ riêng trong năm 2026, tổng chi tiêu vốn của nhóm này dự kiến sẽ gần 800 tỷ USD, và thị trường thậm chí dự đoán con số này có thể vượt quá 1 nghìn tỷ USD trong những năm tới.
Con số này cho thấy cuộc đua AI không còn chỉ là thử nghiệm, mà đã bước vào giai đoạn đốt tiền công nghiệp. Khi tốc độ chi tiêu đầu tư nhanh hơn tốc độ thu hồi, các nhà đầu tư sẽ bắt đầu đặt câu hỏi về khả năng duy trì dòng tiền của GPU, bộ nhớ và cơ sở hạ tầng trung tâm dữ liệu. Nếu chi tiêu vốn có dấu hiệu chậm lại, nó có thể gây ra sự định giá lại mạnh mẽ trên toàn bộ chuỗi cổ phiếu AI.
Sự tăng giá của bộ nhớ và sự lan tỏa ra toàn bộ chuỗi
Kể từ năm nay, giá của nhiều sản phẩm lưu trữ như DRAM và NAND Flash đã tăng mạnh, một số danh mục đã tăng hơn 200% tích lũy. Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng, làn sóng tăng giá này bắt đầu lan từ các linh kiện cốt lõi sang phần cứng, thiết bị và ứng dụng đầu cuối.
Điều này mang lại hai hậu quả. Thứ nhất, lợi nhuận trong ngành công nghiệp AI ngày càng tập trung vào một số ít doanh nghiệp có quyền định giá mạnh. Thứ hai, nếu chi phí đầu vào tiếp tục tăng trong khi nhu cầu đầu cuối chậm lại, tỷ suất lợi nhuận của toàn bộ hệ sinh thái có thể bị thu hẹp. Do đó, sự điều chỉnh của cổ phiếu bộ nhớ không chỉ phản ánh sự thay đổi cung cầu chip mà còn phản ánh sự lo ngại của thị trường về khả năng duy trì lợi nhuận của ngành.
Ai hưởng lợi nhiều nhất từ cơn sốt AI?
Theo dữ liệu công khai, trong chuỗi giá trị phần cứng AI toàn cầu, Mỹ chiếm gần 50% lợi nhuận, Hàn Quốc chiếm khoảng 35%, và phần còn lại do các nền kinh tế khác chia sẻ. Nói cách khác, Mỹ và Hàn Quốc cộng lại chiếm khoảng 85% tổng lợi nhuận phần cứng AI.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng phần lớn chi tiêu vốn tập trung ở Mỹ, nơi có các gã khổng lồ đám mây như Microsoft, Google, Amazon và Meta. Mặc dù vậy, Mỹ thực tế chỉ thu về khoảng một nửa lợi nhuận của toàn bộ chuỗi, trong khi Hàn Quốc thực sự ở vị trí "hưởng lợi thụ động" nhờ lợi thế trong sản xuất bộ nhớ và HBM. Chính vì lý do này, mỗi khi có sự thay đổi về kỳ vọng AI, Hàn Quốc thường là một trong những thị trường phản ứng mạnh mẽ nhất.
Hiện tại, hai khâu sinh lời nhất trong hệ sinh thái AI là GPU và HBM. Trong lĩnh vực HBM, ba gã khổng lồ lưu trữ hàng đầu thế giới đã có khả năng sản xuất hàng loạt, trong đó Hàn Quốc có hai công ty và Mỹ có một công ty. Changxin Storage của Trung Quốc đã vươn lên vị trí thứ tư toàn cầu trong lĩnh vực DRAM, nhưng vẫn còn tụt hậu rõ rệt về năng lực sản xuất HBM quy mô lớn. Điều này cho thấy thị trường bộ nhớ cao cấp vẫn là một lĩnh vực tập trung cao độ, và sự thay đổi về nhu cầu đều có thể gây ra tác động đáng kể đến giá cổ phiếu.
Rủi ro lớn nhất: Tốc độ tăng trưởng CAPEX chậm lại
Mối lo lớn nhất của thị trường không phải là một sự sụt giảm lớn vào một ngày nào đó, mà là chu kỳ đầu tư AI có thể đang tiến tới giai đoạn bão hòa tương đối. Nếu các tập đoàn điện toán đám mây lớn bắt đầu làm chậm tốc độ tăng trưởng chi tiêu vốn, nhu cầu về GPU và HBM cũng sẽ suy yếu. Đến lúc đó, doanh thu dự kiến của các công ty bán dẫn sẽ bị hạ thấp, và định giá của ngành cũng sẽ giảm theo.
Đây cũng là lý do khiến "sự không chắc chắn về CAPEX" trở thành ngòi nổ cho đợt bán tháo toàn cầu. Nhà đầu tư lo ngại rằng mức đầu tư khổng lồ ngày nay không thể kéo dài mãi, và thị trường có thể đang bước vào giai đoạn đánh giá lại tốc độ tăng trưởng thực sự của AI. Nếu nhận định này là đúng, các cổ phiếu công nghệ đã thúc đẩy thị trường tăng gần đây sẽ phải đối mặt với áp lực đáng kể. Kết luận "Thứ Ba Đen" của thị trường chứng khoán toàn cầu nhắc nhở chúng ta rằng không có xu hướng tăng nào là vĩnh viễn. Cổ phiếu AI và bán dẫn đã trải qua đợt tăng nóng, và sự điều chỉnh là điều khó tránh khỏi. Chỉ là biên độ và tốc độ giảm lần này cho thấy thị trường đặc biệt nhạy cảm với hai biến số: chi tiêu vốn của các gã khổng lồ công nghệ và triển vọng tăng trưởng thực sự của chu kỳ AI. Trong ngắn hạn, sự biến động mạnh có thể vẫn tiếp diễn. Về trung hạn, nếu CAPEX duy trì ở mức cao, bán dẫn vẫn còn dư địa tăng trưởng; nhưng nếu đầu tư chậm lại, thị trường có thể sẽ tái định giá toàn bộ nhóm cổ phiếu công nghệ ở mức sâu hơn. Đối với nhà đầu tư, điều cần thiết hơn lúc này là phải thận trọng, chú trọng quản lý rủi ro và theo dõi chặt chẽ các tín hiệu từ chuỗi cung ứng AI toàn cầu.