Cơn bán tháo “Thứ Ba đen tối” của thị trường chứng khoán toàn cầu: Khi kỳ vọng AI chạm ngưỡng điều chỉnh

Từ khóa: chứng khoán toàn cầu, cổ phiếu AI, bán dẫn, bộ nhớ, HBM, vốn đầu tư, Nasdaq, Samsung Electronics, SK Hynix, thị trường công nghệ

Mở đầu

Thị trường chứng khoán toàn cầu vừa trải qua một phiên giao dịch đầy biến động, được nhiều nhà đầu tư gọi là “Thứ Ba đen tối”. Hầu hết các thị trường lớn đều đồng loạt giảm sâu: chỉ số KOSPI của Hàn Quốc rơi 9,99%, Nasdaq của Mỹ mất hơn 2%, trong khi thị trường A-share và Hồng Kông đều giảm trên 1%. Đáng chú ý, nhóm cổ phiếu liên quan đến trí tuệ nhân tạo và bán dẫn trở thành tâm điểm của làn sóng bán tháo.

Diễn biến này không chỉ là một nhịp điều chỉnh ngắn hạn. Nó phản ánh những thay đổi quan trọng trong kỳ vọng của thị trường đối với chu kỳ tăng trưởng của ngành công nghệ, đặc biệt là lĩnh vực bộ nhớ và hạ tầng AI. Khi giá cổ phiếu đã tăng quá mạnh trong thời gian dài, bất kỳ tín hiệu nào về việc tăng trưởng chậm lại cũng có thể trở thành chất xúc tác cho làn sóng chốt lời quy mô lớn.

Sự sụt giảm lan rộng của cổ phiếu bộ nhớ và AI

Tại Hàn Quốc, nguyên nhân khiến KOSPI giảm gần 10% chủ yếu đến từ cú rơi mạnh của hai “gã khổng lồ bộ nhớ” là SK Hynix và Samsung Electronics, cả hai đều giảm hơn 12%. Không chỉ vậy, trên phạm vi toàn cầu, các cổ phiếu liên quan đến chip nhớ cũng chịu áp lực lớn: Micron Technology giảm 13,18%, Kioxia giảm hơn 15%, SoftBank giảm hơn 10%...

Điều đáng nói là đợt điều chỉnh này không đơn thuần xuất phát từ một doanh nghiệp riêng lẻ, mà mang tính chất ngành. Khi những công ty dẫn đầu chuỗi cung ứng bán dẫn đồng loạt suy yếu, thị trường hiểu rằng vấn đề đã vượt ra ngoài phạm vi kết quả kinh doanh của từng doanh nghiệp và chuyển sang câu chuyện định giá toàn ngành.

Nguyên nhân sâu xa: Sau đà tăng nóng là áp lực chốt lời

Về bản chất, làn sóng giảm mạnh lần này bắt nguồn từ chính giai đoạn tăng giá quá nhanh trước đó. Trong nhiều tháng qua, cổ phiếu bán dẫn, đặc biệt là nhóm liên quan đến bộ nhớ và HBM, đã tăng với tốc độ vượt xa mặt bằng chung của thị trường. Khi mức định giá đi trước xa so với triển vọng lợi nhuận thực tế, áp lực chốt lời là điều khó tránh khỏi.

Sau khi tăng gấp nhiều lần, mức điều chỉnh 10% đến 20% thường vẫn được xem là dao động bình thường trong một chu kỳ tăng nóng. Tuy nhiên, nếu thị trường tiếp tục giảm sâu hơn 20% từ vùng đỉnh và bước vào trạng thái thị trường giá xuống kỹ thuật, tâm lý nhà đầu tư sẽ chuyển sang thận trọng hơn rất nhiều. Vì vậy, đợt bán tháo hiện tại chưa hẳn là dấu chấm hết cho xu hướng tăng của ngành công nghệ, nhưng chắc chắn là một lời cảnh báo rõ ràng.

Yếu tố trực tiếp: Nỗi lo về vốn đầu tư khổng lồ của các ông lớn công nghệ

Nếu nguyên nhân gián tiếp là định giá quá cao, thì nguyên nhân trực tiếp lại nằm ở câu hỏi quan trọng hơn: liệu chu kỳ đầu tư AI có đang tiến gần đỉnh?

Các tập đoàn công nghệ lớn như Microsoft, Google, Amazon và Meta vốn được xem là những “cỗ máy tạo tiền mặt”, nhưng ngay cả họ cũng đang phải đối mặt với gánh nặng chi phí đầu tư hạ tầng ngày càng lớn. Riêng trong năm 2026, tổng chi tiêu vốn của nhóm này được ước tính tiến gần 800 tỷ USD, và thị trường thậm chí còn dự báo quy mô có thể vượt mốc 1 nghìn tỷ USD trong những năm tới.

Con số này cho thấy cuộc đua AI không còn là câu chuyện thử nghiệm, mà đã bước sang giai đoạn đốt vốn quy mô công nghiệp. Khi chi phí đầu tư tăng nhanh hơn tốc độ sinh lời, nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi liệu dòng tiền cho GPU, bộ nhớ và hạ tầng trung tâm dữ liệu có thể duy trì bền vững hay không. Chỉ cần xuất hiện tín hiệu chững lại trong chi tiêu vốn, toàn bộ chuỗi cổ phiếu AI có thể chịu áp lực định giá lại rất mạnh.

Giá bộ nhớ tăng sốc và hiệu ứng lan truyền sang toàn chuỗi

Từ đầu năm đến nay, giá của nhiều sản phẩm bộ nhớ như DRAM và NAND Flash đã tăng mạnh, một số mặt hàng tăng tích lũy hơn 200%. Trong môi trường chi phí đầu vào leo thang, xu hướng tăng giá đã bắt đầu truyền từ linh kiện cốt lõi sang phần cứng, thiết bị và cả các ứng dụng cuối cùng.

Điều này tạo ra hai hệ quả. Thứ nhất, lợi nhuận trong chuỗi AI ngày càng tập trung vào một số ít doanh nghiệp có quyền định giá cao. Thứ hai, nếu giá đầu vào tiếp tục tăng trong khi nhu cầu cuối cùng giảm tốc, biên lợi nhuận của cả hệ sinh thái có thể bị thu hẹp. Vì vậy, đợt điều chỉnh của cổ phiếu bộ nhớ không chỉ phản ánh cung-cầu trên thị trường chip, mà còn phản ánh lo ngại về khả năng duy trì tăng trưởng lợi nhuận trong toàn ngành.

Ai đang hưởng lợi lớn nhất từ cơn sốt AI?

Theo các số liệu công khai, trong chuỗi giá trị phần cứng AI toàn cầu, Mỹ đang nắm gần 50% lợi nhuận, Hàn Quốc khoảng 35%, phần còn lại được chia cho các nền kinh tế khác. Nói cách khác, Mỹ và Hàn Quốc đang chiếm khoảng 85% tổng lợi nhuận của chuỗi AI hardware.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng phần lớn chi tiêu vốn lại tập trung tại Mỹ, nơi đặt trụ sở của các “cloud giant” như Microsoft, Google, Amazon và Meta. Dù vậy, Mỹ cũng chỉ thu về khoảng một nửa lợi nhuận toàn chuỗi, còn Hàn Quốc lại gần như đang ở vị thế “ngồi hưởng lợi” nhờ năng lực sản xuất bộ nhớ và HBM. Đây chính là lý do vì sao Hàn Quốc trở thành một trong những thị trường phản ứng mạnh nhất khi kỳ vọng đối với AI thay đổi.

Hiện tại, trong hệ sinh thái AI, hai mảng sinh lời lớn nhất là GPU và HBM. Trong lĩnh vực HBM, nhóm ba đại gia bộ nhớ toàn cầu đã nắm được năng lực sản xuất hàng loạt, trong đó Hàn Quốc chiếm hai đại diện, Mỹ có một. ChangXin Memory Technologies của Trung Quốc dù đã vươn lên vị trí thứ tư thế giới trong lĩnh vực DRAM, nhưng vẫn còn khoảng cách đáng kể về năng lực HBM quy mô lớn. Điều đó cho thấy thị trường bộ nhớ cao cấp vẫn là sân chơi tập trung, nơi bất kỳ biến động nào về nhu cầu đều tác động rất mạnh đến giá cổ phiếu.

Rủi ro lớn nhất: Khi tăng trưởng CAPEX chậm lại

Mối lo lớn nhất của thị trường không nằm ở một phiên giảm điểm, mà ở khả năng chu kỳ đầu tư AI đang tiến đến giai đoạn bão hòa tương đối. Nếu các tập đoàn điện toán đám mây lớn bắt đầu giảm tốc độ tăng chi tiêu vốn, nhu cầu đối với GPU và HBM sẽ suy yếu theo. Khi đó, doanh thu kỳ vọng của các doanh nghiệp bán dẫn sẽ bị điều chỉnh, kéo theo định giá toàn ngành giảm xuống.

Đây là lý do tại sao “sự không chắc chắn về CAPEX” đã trở thành chất xúc tác cho đợt bán tháo toàn cầu. Nhà đầu tư đang lo ngại rằng mức đầu tư khổng lồ hiện nay không thể tăng mãi, và thị trường có thể đang bước vào giai đoạn đánh giá lại tốc độ tăng trưởng thật sự của AI. Nếu điều này trở thành hiện thực, các cổ phiếu công nghệ vốn là động lực dẫn dắt thị trường trong thời gian qua sẽ chịu áp lực rất lớn.

Kết luận

Phiên “Thứ Ba đen tối” của chứng khoán toàn cầu là lời nhắc nhở rằng không có xu hướng tăng nào kéo dài mãi mãi. Cổ phiếu AI và bán dẫn đã trải qua một giai đoạn tăng nóng, vì vậy việc điều chỉnh là điều khó tránh. Tuy nhiên, mức độ và tốc độ của đợt giảm lần này cho thấy thị trường đang đặc biệt nhạy cảm với hai biến số: chi tiêu vốn của các ông lớn công nghệ và triển vọng tăng trưởng thực tế của chu kỳ AI.

Trong ngắn hạn, các nhịp biến động mạnh có thể còn tiếp diễn. Trong trung hạn, nếu CAPEX tiếp tục duy trì ở mức cao, ngành bán dẫn vẫn còn dư địa tăng trưởng. Nhưng nếu tốc độ đầu tư bắt đầu chậm lại, thị trường có thể chứng kiến một đợt tái định giá sâu hơn đối với toàn bộ nhóm cổ phiếu công nghệ. Với nhà đầu tư, đây là thời điểm cần thận trọng hơn, ưu tiên quản trị rủi ro và theo dõi sát các tín hiệu từ chuỗi cung ứng AI toàn cầu.