
IFRS: Chìa khóa tăng cường minh bạch tài chính và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường vốn quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam
Từ khóa: IFRS, minh bạch tài chính, công ty niêm yết, FDI, chuẩn mực kế toán quốc tế, thị trường vốn, chuyển đổi báo cáo tài chính
Giới thiệu
Khi hội nhập tài chính ngày càng sâu rộng, việc áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) đang trở thành yêu cầu khách quan đối với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các công ty niêm yết lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và ngân hàng thương mại. Tại hội thảo “Tăng cường minh bạch tài chính bằng IFRS” do Smart Train Academy, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội đồng tổ chức, những người tham dự đã chia sẻ nhiều quan điểm thực tiễn, cho thấy IFRS không còn là một khái niệm học thuật mà là một nhu cầu cấp thiết của thị trường.
Sự cần thiết của việc áp dụng IFRS: Từ áp lực bên ngoài đến nhu cầu nội tại
Bà Nguyễn Thị Thu Hà, đại diện Cục Kế toán, Kiểm toán và Giám sát tài chính thuộc Bộ Tài chính, cho biết Bộ Tài chính đã phối hợp với các cố vấn độc lập khảo sát 46 tổ chức, trong đó có hơn 27 công ty niêm yết lớn, để đánh giá nhu cầu và sự sẵn sàng áp dụng IFRS. Kết quả cho thấy đa số các công ty này đang chịu áp lực ngày càng lớn từ các nhà đầu tư nước ngoài và các tổ chức tài chính quốc tế, yêu cầu báo cáo theo tiêu chuẩn quốc tế.
Đáng chú ý, 21 doanh nghiệp FDI đang chịu áp lực trực tiếp từ các công ty mẹ ở nước ngoài, vốn đã áp dụng hoặc đang thực hiện IFRS. Tuy nhiên, do Việt Nam chưa chính thức cho phép áp dụng IFRS trên diện rộng, các doanh nghiệp này buộc phải lập thêm một bộ báo cáo chuyển đổi riêng, làm tăng chi phí, kéo dài thời gian xử lý và tạo gánh nặng lớn cho đội ngũ kế toán và kiểm toán nội bộ.
Thực tế này phản ánh một nghịch lý: nhu cầu thị trường đã rất rõ ràng, nhưng khuôn khổ pháp lý và hệ thống hướng dẫn lại chưa theo kịp sự thay đổi. Chính khoảng cách này buộc nhiều công ty phải tự thúc đẩy quá trình chuyển đổi, và thường cần sự hỗ trợ của các công ty kiểm toán lớn.
IFRS và vai trò là “tấm vé thông hành” để tiếp cận thị trường vốn toàn cầu
Trong hệ thống tài chính hiện đại, báo cáo tài chính không chỉ là công cụ phản ánh kết quả hoạt động mà còn là ngôn ngữ chung giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư. Khi doanh nghiệp Việt Nam sử dụng IFRS, thông tin tài chính sẽ được nâng cao về tính minh bạch, khả năng so sánh và độ tin cậy, từ đó tăng uy tín trong mắt các đối tác quốc tế. Đây cũng là lý do tại sao IFRS được ví như “tấm vé thông hành” giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn toàn cầu.
Ngày nay, nhiều báo cáo được lập theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) vẫn cần được chuyển đổi sang IFRS để đáp ứng yêu cầu của cổ đông, tổ chức tín dụng hoặc các quỹ đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, quá trình này không hề đơn giản. Nếu thiếu hướng dẫn chi tiết từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp sẽ đối mặt với một loạt thách thức: xác định phạm vi chuyển đổi, đánh giá sự khác biệt về chuẩn mực, xử lý hệ thống dữ liệu, thiết kế lại quy trình kiểm soát nội bộ và đào tạo nhân viên. Đây cũng là một trong những lý do khiến việc áp dụng IFRS tại Việt Nam được xem là một “thực tế khách quan”, nó không còn giới hạn ở các doanh nghiệp FDI mà đã mở rộng sang các công ty niêm yết lớn, các doanh nghiệp tìm kiếm vốn quốc tế và các tổ chức tài chính mong muốn nâng cao uy tín thị trường. Ngân hàng thương mại và các doanh nghiệp lớn: Những động lực then chốt của sự chuyển đổi Một hiện tượng đáng chú ý là nhiều ngân hàng thương mại lớn như Vietcombank, VPBank và các ngân hàng ngoại thương Việt Nam đã chủ động chuẩn bị báo cáo tài chính theo IFRS để thu hút các nhà đầu tư chiến lược. Đây là một tín hiệu tích cực, bởi ngành ngân hàng thường đóng vai trò tiên phong trong đổi mới chuẩn mực kế toán và quản lý rủi ro. Tuy nhiên, việc triển khai trong lĩnh vực ngân hàng không thể thực hiện một cách biệt lập. Ngân hàng nhà nước cần rà soát và sửa đổi một số quy định có sự khác biệt với IFRS, ví dụ như chính sách dự phòng, đồng thời phải xây dựng một lộ trình triển khai rõ ràng để đảm bảo tính nhất quán và khả năng so sánh giữa các tổ chức tín dụng. Ngoài ra, nhiều ngân hàng vẫn chưa bắt đầu chuyển đổi do hạn chế về kiến thức và nguồn lực. Đối với các tổ chức này, rào cản lớn nhất không chỉ là kỹ thuật kế toán mà còn bao gồm chi phí IT, đào tạo nhân viên và thay đổi tư duy quản lý. Nhiều cổ đông và ban lãnh đạo chỉ xem xét áp dụng sau khi có yêu cầu bắt buộc từ chính phủ, điều này cho thấy nhu cầu giáo dục về IFRS trên phạm vi rộng vẫn còn rất lớn. Trong các doanh nghiệp, các tập đoàn FDI lớn như Samsung, LG, Panasonic, Canon và IBM, cùng với một số công ty nội địa như Vinamilk và Medlatec, đều bày tỏ mong muốn mạnh mẽ trong việc áp dụng IFRS. Điều này cho thấy IFRS không còn là một xu hướng xa vời mà đã trở thành thực tiễn quản lý của các doanh nghiệp dẫn đầu. Lộ trình chuyển đổi: Đào tạo thực tiễn và lộ trình theo giai đoạn Bà Phạm Mỹ Linh, đại diện của KPMG Việt Nam, nhấn mạnh rằng đào tạo IFRS không thể dừng lại ở lý thuyết mà phải gắn liền với các giao dịch kinh doanh thực tế. Cách tiếp cận này giúp ban lãnh đạo hiểu rõ bản chất của từng giả định kế toán, từ đó đưa ra các quyết định chính xác hơn trong quá trình thực hiện. Bà cho rằng, doanh nghiệp nên áp dụng phương pháp chuyển đổi thận trọng, bắt đầu từ các công ty con rồi dần mở rộng lên cấp tập đoàn. Việc thí điểm quy mô nhỏ giúp đánh giá tác động trong một chu kỳ hoàn chỉnh, nhận diện các vấn đề mới và điều chỉnh hệ thống trước khi mở rộng. Lộ trình chuyển đổi được đề xuất bao gồm ba giai đoạn và bốn bước chính: giai đoạn chuẩn bị, dùng để xác định phạm vi và thành lập đội dự án; giai đoạn phân tích nhu cầu, dùng để nhận diện khoảng cách định lượng và định tính giữa VAS và IFRS; giai đoạn thiết kế và xây dựng, dùng để điều chỉnh hệ thống IT, quy trình và tài liệu; và cuối cùng là giai đoạn triển khai, bao gồm việc lập số dư đầu kỳ và đào tạo toàn diện cho nhân viên liên quan. Cách làm này cho thấy IFRS không chỉ là nhiệm vụ của bộ phận kế toán mà là một dự án chuyển đổi tổng thể của toàn doanh nghiệp, đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên như quản lý cấp cao, kỹ thuật, kiểm toán nội bộ và quản lý rủi ro. Kết luận Nếu các doanh nghiệp Việt Nam muốn nâng cao tính minh bạch, cải thiện khả năng thu hút vốn quốc tế và tăng cường năng lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu, IFRS đang dần trở thành một tiêu chuẩn không thể thiếu. Mặc dù vẫn còn những thách thức về mặt pháp lý, chi phí và nguồn nhân lực, xu hướng chuyển đổi này là không thể đảo ngược. Các doanh nghiệp hành động sớm sẽ có lợi thế lớn trong việc thu hút nhà đầu tư, tăng cường niềm tin thị trường và nâng cao mức độ quản trị tuân thủ các thông lệ quốc tế. Việc tổ chức thêm các hội thảo chuyên sâu và mở rộng đối thoại giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, ngân hàng và công ty kiểm toán sẽ là chìa khóa để thúc đẩy quá trình này hiệu quả hơn. Về lâu dài, IFRS không chỉ là một công cụ kế toán mà còn là nền tảng để xây dựng một thị trường tài chính Việt Nam minh bạch, hiện đại và hội nhập bền vững vào hệ thống quốc tế.