IFRS: Chìa khóa nâng cao minh bạch tài chính và mở rộng cánh cửa vốn quốc tế cho doanh nghiệp Việt Nam

Từ khóa: IFRS, minh bạch tài chính, doanh nghiệp niêm yết, FDI, chuẩn mực kế toán quốc tế, thị trường vốn, chuyển đổi báo cáo tài chính

Mở đầu

Trong bối cảnh hội nhập tài chính ngày càng sâu rộng, việc áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) đang trở thành một yêu cầu khách quan đối với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các công ty niêm yết lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và hệ thống ngân hàng thương mại. Tại hội thảo về tăng cường minh bạch tài chính thông qua IFRS do Smart Train Academy phối hợp cùng Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội tổ chức, nhiều góc nhìn thực tiễn đã được chia sẻ, cho thấy IFRS không còn là một khái niệm mang tính học thuật, mà đã trở thành một nhu cầu cấp thiết của thị trường.

Nhu cầu áp dụng IFRS: từ áp lực bên ngoài đến yêu cầu nội tại

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, đại diện Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán và tài chính thuộc Bộ Tài chính, cho biết Bộ Tài chính phối hợp với đơn vị tư vấn độc lập đã tiến hành khảo sát 46 tổ chức, trong đó có hơn 27 doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn, nhằm đánh giá nhu cầu và mức độ sẵn sàng áp dụng IFRS. Kết quả cho thấy, phần lớn các doanh nghiệp này đang chịu áp lực ngày càng lớn từ nhà đầu tư nước ngoài và các tổ chức tài chính quốc tế trong việc lập báo cáo theo chuẩn mực quốc tế.

Đáng chú ý, 21 doanh nghiệp FDI chịu sức ép trực tiếp từ công ty mẹ ở nước ngoài vốn đã áp dụng hoặc đang triển khai IFRS. Tuy nhiên, do Việt Nam chưa chính thức cho phép áp dụng rộng rãi IFRS, các doanh nghiệp này buộc phải lập thêm một bộ báo cáo chuyển đổi riêng, làm gia tăng chi phí, kéo dài thời gian xử lý và tạo áp lực lớn lên bộ máy kế toán, kiểm toán nội bộ.

Thực tế này phản ánh một nghịch lý: nhu cầu thị trường đã hình thành rõ rệt, nhưng khung pháp lý và hệ thống hướng dẫn vẫn chưa theo kịp tốc độ thay đổi. Chính khoảng trống đó khiến nhiều doanh nghiệp phải tự mày mò chuyển đổi, thường xuyên tìm đến các công ty kiểm toán lớn để được hỗ trợ chuyên môn.

IFRS và vai trò như “tấm hộ chiếu” bước vào thị trường vốn toàn cầu

Trong hệ thống tài chính hiện đại, báo cáo tài chính không chỉ là công cụ phản ánh kết quả kinh doanh mà còn là ngôn ngữ chung giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư. Khi doanh nghiệp Việt Nam sử dụng IFRS, thông tin tài chính sẽ trở nên minh bạch hơn, dễ so sánh hơn và đáng tin cậy hơn trong mắt các đối tác quốc tế. Đây chính là lý do IFRS được ví như “tấm hộ chiếu” giúp doanh nghiệp bước vào thị trường vốn toàn cầu.

Hiện nay, nhiều báo cáo lập theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) vẫn cần được chuyển đổi sang IFRS để đáp ứng yêu cầu của cổ đông, tổ chức tín dụng hoặc quỹ đầu tư nước ngoài. Nhưng quá trình này không đơn giản. Do chưa có hướng dẫn chi tiết từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp phải đối mặt với hàng loạt thách thức: xác định phạm vi chuyển đổi, đánh giá khác biệt chuẩn mực, xử lý hệ thống dữ liệu, thiết kế lại quy trình kiểm soát nội bộ và đào tạo nhân sự.

Đây cũng là lý do tại sao nhu cầu áp dụng IFRS tại Việt Nam được đánh giá là “một thực tế khách quan”, không chỉ giới hạn ở khối doanh nghiệp FDI mà còn lan rộng sang các công ty niêm yết lớn, doanh nghiệp có tham vọng gọi vốn quốc tế và các tổ chức tài chính muốn nâng cao uy tín trên thị trường.

Khối ngân hàng và doanh nghiệp lớn: lực đẩy quan trọng cho quá trình chuyển đổi

Một điểm đáng chú ý là nhiều ngân hàng thương mại lớn như Vietcombank, Techcombank hay VPBank đã chủ động lập báo cáo tài chính theo IFRS nhằm thu hút nhà đầu tư chiến lược. Đây là tín hiệu tích cực, bởi ngành ngân hàng thường đóng vai trò dẫn dắt trong đổi mới chuẩn mực kế toán và quản trị rủi ro.

Tuy vậy, quá trình áp dụng trong lĩnh vực ngân hàng không thể thực hiện một cách rời rạc. Ngân hàng Nhà nước cần xem xét sửa đổi một số quy định đang khác biệt với IFRS, chẳng hạn như chính sách trích lập dự phòng, đồng thời xây dựng lộ trình triển khai rõ ràng để bảo đảm tính nhất quán và khả năng so sánh giữa các tổ chức tín dụng.

Ngoài ra, vẫn còn không ít ngân hàng chưa bắt đầu chuyển đổi do hạn chế về hiểu biết và nguồn lực. Với các đơn vị này, rào cản lớn nhất không chỉ là kỹ thuật kế toán, mà còn là chi phí công nghệ thông tin, đào tạo nhân sự và thay đổi tư duy quản trị. Nhiều cổ đông và ban điều hành chỉ xem xét áp dụng khi có yêu cầu bắt buộc từ Chính phủ, cho thấy nhu cầu phổ cập kiến thức IFRS vẫn còn rất lớn.

Ở khối doanh nghiệp, nhiều tên tuổi FDI lớn như Samsung, LG, Panasonic, Canon hay IBM, cùng một số doanh nghiệp trong nước như Vinamilk, Medlatec, cũng đã bày tỏ mong muốn mạnh mẽ được áp dụng IFRS. Điều này cho thấy IFRS không còn là xu hướng tương lai xa, mà đã đi vào thực tiễn quản trị của những doanh nghiệp dẫn đầu.

Giải pháp chuyển đổi: đào tạo thực tiễn và lộ trình từng bước

Đại diện KPMG Việt Nam, bà Phan Mỹ Linh nhấn mạnh rằng đào tạo IFRS không nên chỉ dừng ở lý thuyết mà phải gắn với các giao dịch kinh doanh thực tế. Cách tiếp cận này giúp ban lãnh đạo hiểu rõ bản chất của từng giả định kế toán, từ đó đưa ra quyết định chính xác hơn trong quá trình áp dụng.

Theo bà, doanh nghiệp nên triển khai chuyển đổi theo hướng thận trọng, bắt đầu từ công ty con trước khi mở rộng lên cấp tập đoàn. Việc thử nghiệm trong phạm vi hẹp giúp đánh giá tác động trong một chu kỳ đầy đủ, nhận diện các vấn đề phát sinh và điều chỉnh hệ thống trước khi nhân rộng.

Lộ trình chuyển đổi được đề xuất gồm ba giai đoạn với bốn bước chính: giai đoạn chuẩn bị để xác định phạm vi và thành lập nhóm dự án; giai đoạn phân tích nhu cầu nhằm xác định khoảng cách định lượng và định tính giữa VAS và IFRS; giai đoạn thiết kế và xây dựng để điều chỉnh hệ thống công nghệ thông tin, quy trình và hồ sơ; cuối cùng là giai đoạn triển khai, bao gồm lập số dư đầu kỳ và tổ chức đào tạo toàn diện cho nhân sự liên quan.

Cách làm này cho thấy, IFRS không chỉ là nhiệm vụ của bộ phận kế toán mà là dự án chuyển đổi tổng thể của doanh nghiệp, đòi hỏi sự tham gia của lãnh đạo cấp cao, công nghệ, kiểm toán nội bộ và cả quản trị rủi ro.

Kết luận

IFRS đang dần trở thành chuẩn mực không thể thiếu nếu doanh nghiệp Việt Nam muốn nâng cao tính minh bạch, tăng khả năng tiếp cận vốn quốc tế và cải thiện năng lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Dù còn nhiều khó khăn về pháp lý, chi phí và nguồn nhân lực, nhưng xu thế chuyển đổi là không thể đảo ngược. Những doanh nghiệp chủ động đi trước sẽ có lợi thế lớn trong thu hút nhà đầu tư, củng cố niềm tin thị trường và nâng tầm quản trị theo thông lệ quốc tế.

Việc tổ chức thêm các hội thảo chuyên sâu, mở rộng đối thoại giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, ngân hàng và đơn vị kiểm toán sẽ là chìa khóa thúc đẩy quá trình này diễn ra hiệu quả hơn. Trong dài hạn, IFRS không chỉ là công cụ kế toán, mà còn là nền tảng để xây dựng một thị trường tài chính Việt Nam minh bạch, hiện đại và hội nhập bền vững.