Lãi suất trái phiếu tăng đang làm giảm lợi nhuận và làm chậm đà phát hành của các ngân hàng Việt Nam
Từ khóa: trái phiếu doanh nghiệp, ngân hàng Việt Nam, lợi suất phát hành, thanh khoản, chi phí tài trợ, thị trường vốn, tín dụng bất động sản, VBMA, FiinGroup, VNDirect
Giới thiệu
Khi chi phí tài trợ của các ngân hàng tăng nhanh và dần tiệm cận lãi suất cho vay, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn điều chỉnh rõ rệt. Theo dữ liệu của Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), các ngân hàng phát hành thành công trong tháng 4 buộc phải chấp nhận mức lợi suất cao, thường từ 8,4% đến 8,9% mỗi năm. Mức này cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái, khi các tổ chức như MSB và Techcombank chỉ phải trả khoảng 5,2% - 5,3% mỗi năm.
Sự tăng nhanh của lợi suất không chỉ thay đổi cục diện phát hành trên thị trường mà còn phản ánh áp lực thanh khoản lớn hơn mà toàn bộ hệ thống tài chính đang phải đối mặt. Khi trái phiếu ngân hàng không còn thấp hơn đáng kể so với chi phí vốn vay, việc động lực phát hành suy giảm là điều dễ hiểu. Đằng sau đó là một chuỗi phản ứng: chi phí tài trợ tăng, biên lợi nhuận thu hẹp, kế hoạch huy động vốn trở nên thận trọng hơn, và nguồn vốn có xu hướng chảy sang các lĩnh vực kinh doanh khác, đặc biệt là bất động sản.
Lãi suất trái phiếu tăng: Tín hiệu của áp lực thanh khoản
Dữ liệu từ VNDirect cho thấy, trong tháng 4 năm 2026, lợi suất trung bình của trái phiếu tư nhân ngân hàng đã tăng lên 8,5% mỗi năm, tăng 1,6 điểm phần trăm so với cuối năm 2025 và tăng 3,1 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái. Đối với các tổ chức tín dụng, sự thay đổi này có tác động lớn vì nó trực tiếp đẩy chi phí tài trợ trung và dài hạn lên cao.
Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tính đến tháng 3 năm 2026, lãi suất cho vay trung bình của các ngân hàng thương mại trong nước là 7,4% - 9,7% mỗi năm, tăng 0,3 điểm phần trăm so với tháng 2 và tăng 0,7 điểm phần trăm so với cuối năm 2025. Khi lợi suất trái phiếu dần tiệm cận lãi suất cho vay, biên lợi nhuận bị thu hẹp. Nói cách khác, chi phí mà ngân hàng bỏ ra để huy động vốn gần bằng lợi nhuận thu được từ tài sản có lãi, dẫn đến hiệu quả hoạt động bị suy giảm.
Đây cũng là nguyên nhân chính khiến việc phát hành trái phiếu của các ngân hàng giảm mạnh trong bốn tháng đầu năm nay. Trái phiếu vốn dĩ là công cụ bổ sung vốn trung và dài hạn, nhưng nếu chi phí phát hành quá cao, nó sẽ không còn hấp dẫn so với các phương án thay thế như tiền gửi, vay liên ngân hàng hoặc các nghiệp vụ thị trường mở.
Tại sao các ngân hàng lại giảm phát hành?
Trong quý I năm 2026, mặc dù hệ thống ngân hàng đã trải qua giai đoạn thanh khoản thắt chặt, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán, nhưng họ vẫn ưu tiên các nguồn vốn linh hoạt hơn thay vì tăng cường phát hành trái phiếu. Tiền gửi khách hàng, giao dịch thị trường liên ngân hàng và các công cụ hỗ trợ thanh khoản do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cung cấp đã trở thành những lựa chọn được ưa chuộng hơn.
Cách tiếp cận này mang tính kỹ thuật cao. Trái phiếu thường phù hợp với các ngân hàng cần khóa nguồn vốn dài hạn với mục đích rõ ràng. Tuy nhiên, trong bối cảnh lãi suất thị trường tăng nhanh và chi phí tài trợ trở nên bất ổn, việc phát hành trái phiếu tư nhân với lợi suất cao có thể mang lại rủi ro khóa vốn chi phí cao trong thời gian dài, từ đó làm giảm tính linh hoạt của bảng cân đối kế toán.
Ngoài ra, khoảng một nửa số ngân hàng niêm yết đã cho thấy sự suy giảm khả năng huy động vốn trong báo cáo quý I. Điều này cho thấy áp lực không chỉ tồn tại ở cấp độ phát hành trái phiếu mà còn xuyên suốt cấu trúc tài trợ. Khi tăng trưởng tiền gửi chậm hơn mức sử dụng vốn, các ngân hàng buộc phải tìm kiếm các nguồn vốn bổ sung. Tuy nhiên, kênh liên ngân hàng cũng gần đạt giới hạn, khiến trái phiếu trở thành "van" điều chỉnh cuối cùng, nhưng đây cũng là một van ngày càng đắt đỏ.
Ảnh hưởng đến lợi nhuận và cơ cấu thị trường
Khi lợi suất trái phiếu gần bằng lãi suất cho vay, lợi nhuận ròng từ hoạt động tín dụng sẽ bị ảnh hưởng đáng kể. Đối với ngân hàng, biên lãi ròng không chỉ là sự chênh lệch đơn giản giữa đầu vào và đầu ra vốn, mà còn phải bao gồm chi phí dự phòng, hoạt động, rủi ro chênh lệch kỳ hạn và rủi ro thanh khoản. Khi tốc độ tăng chi phí tài trợ nhanh hơn khả năng định giá lại danh mục cho vay, lợi nhuận sẽ bị thu hẹp.
Ảnh hưởng này đặc biệt rõ rệt đối với các ngân hàng thúc đẩy các khoản vay trung và dài hạn. Các chuyên gia tài chính chỉ ra rằng các khoản vay dài hạn luôn đòi hỏi mức dự phòng cao hơn do rủi ro kỳ hạn và rủi ro tín dụng lớn hơn. Do đó, nếu ngân hàng phải tài trợ với lợi suất trái phiếu từ 8,5% đến 8,9% mỗi năm, họ không chỉ đối mặt với chi phí vốn cao hơn mà còn chịu áp lực phải tăng cường đệm vốn để đáp ứng các yêu cầu của cơ quan quản lý.
Từ góc độ thị trường, dữ liệu của VBMA cho thấy cơ cấu phát hành đã thay đổi đáng kể. Nếu trong quý I năm 2025, 100% trái phiếu được phát hành bởi các ngân hàng, thì đến quý I năm 2026, tỷ lệ này đã giảm xuống còn 30%, trong khi bất động sản tăng lên 60%. Điều này phản ánh hai xu hướng song song: các ngân hàng thận trọng hơn với kênh trái phiếu, trong khi các doanh nghiệp bất động sản ngày càng phụ thuộc vào thị trường vốn để bù đắp khoảng trống do việc thắt chặt hạn mức tín dụng của ngân hàng.
Doanh nghiệp phi tài chính đang nắm bắt cơ hội
Lãi suất cao của ngân hàng đã vô tình tạo ra không gian cho một số doanh nghiệp phi tài chính quay trở lại thị trường trái phiếu, bao gồm Transimex, Coteccons và BAF Việt Nam. Sự đa dạng hóa của các tổ chức phát hành không chỉ đến từ nhu cầu tài trợ mà còn nhờ vào khuôn khổ pháp lý mới, đặc biệt là Nghị định số 245/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ tháng 9 năm 2025, nó đã mở rộng lựa chọn tài trợ bằng trái phiếu cho nhiều ngành.
Tuy nhiên, điều này chưa chắc đã có nghĩa là sự phục hồi bền vững. Trong thực tế, lãi suất cao vẫn là rào cản chính đối với các doanh nghiệp có dòng tiền không ổn định hoặc chu kỳ thu hồi vốn dài. Các doanh nghiệp sản xuất và phát triển dự án có thể cần vốn trong quý II và quý III, nhưng nếu chi phí trái phiếu vẫn còn cao, họ sẽ phải lựa chọn giữa việc chấp nhận nguồn vốn chi phí cao và trì hoãn kế hoạch đầu tư. FiinGroup cho biết, thị trường trái phiếu thường tăng tốc vào quý 2 và quý 3 do nhu cầu sản xuất, triển khai dự án và tăng trưởng tín dụng. Tuy nhiên, tình hình năm nay có thể sẽ điềm tĩnh hơn vì lãi suất chưa có dấu hiệu giảm rõ rệt. Các tổ chức phát hành sẽ thận trọng hơn, chỉ tham gia thị trường khi nhu cầu huy động vốn thực sự cấp bách hoặc điều kiện thị trường thuận lợi.
Triển vọng: Sự thận trọng vẫn sẽ chiếm ưu thế
Trong ngắn hạn, tông giọng thận trọng có thể tiếp tục chi phối thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Đối với ngân hàng, nếu chênh lệch lãi suất không đủ để bù đắp chi phí và rủi ro, khả năng phát hành quy mô lớn là không cao. Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các tập đoàn bất động sản, việc tiếp cận tín dụng ngân hàng ngày càng khó khăn sẽ buộc họ phải xem xét trái phiếu như một nguồn vốn thay thế quan trọng.
Mặc dù vậy, sự quay trở lại này không có nghĩa là thanh khoản thị trường sẽ tăng đột biến. Khi lãi suất vẫn ở mức cao, mỗi đợt phát hành đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng về thời điểm, kỳ hạn, tài sản thế chấp và cơ cấu dòng tiền. Do đó, thị trường sẽ chuyển từ "mở rộng nhanh" sang "phân tầng chất lượng tín dụng".
Kết luận
Sự gia tăng đáng kể về lợi suất trái phiếu ngân hàng gần đây không chỉ phản ánh sự thay đổi trong chi phí huy động vốn mà còn là tín hiệu của sự thay đổi chu kỳ thanh khoản trong hệ thống tài chính Việt Nam. Khi lợi suất phát hành dần tiệm cận lãi suất cho vay, lợi nhuận của ngân hàng bị thu hẹp, nhu cầu phát hành trái phiếu giảm, và thị trường vốn cũng bước vào giai đoạn chọn lọc hơn.
Trong bối cảnh này, các ngân hàng sẽ ưu tiên đảm bảo thanh khoản và tối ưu hóa chi phí huy động, trong khi các doanh nghiệp cần linh hoạt hơn trong chiến lược tài chính. Do đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam khó có thể quay lại giai đoạn tăng trưởng nóng trước đây; ngược lại, nó sẽ phát triển theo hướng thận trọng hơn, phân hóa hơn, nhạy cảm hơn với lãi suất và cũng nhạy cảm hơn với sự thay đổi chính sách tín dụng.