Phán quyết của Tối cao Pháp viện và “người thắng lớn” Kevin Warsh: quyền lực, độc lập và cuộc mặc cả mới tại Fed

Từ khóa: Fed, Lisa Cook, Kevin Warsh, Tối cao Pháp viện Mỹ, Donald Trump, độc lập ngân hàng trung ương, lãi suất, FOMC, áp lực chính trị, chính sách tiền tệ

Mở đầu

Phán quyết của Tối cao Pháp viện Mỹ vào thứ Hai, ngày 29/6, ủng hộ Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Lisa Cook đã khép lại một cuộc đối đầu pháp lý căng thẳng với Nhà Trắng. Tòa án tối cao đã ngăn Tổng thống Donald Trump tìm cách sa thải bà Cook, qua đó gửi đi một thông điệp rất mạnh: với Fed, các cơ chế bảo vệ về mặt thể chế vẫn còn giá trị thực chất, chứ không chỉ là hình thức.

Nhưng theo nhà báo Nick Timiraos — người thường được gọi là “phóng viên chuyên đưa tin nội bộ Fed” — người hưởng lợi lớn nhất từ phán quyết này không hẳn là bà Cook. Ông cho rằng cái tên được hưởng lợi nhiều nhất chính là Kevin Warsh, Chủ tịch Fed đương nhiệm do ông Trump lựa chọn. Lý do rất đơn giản: khi nguy cơ Tổng thống có thể dễ dàng dùng quyền hành pháp để loại bỏ các thành viên Fed bị đẩy lùi, không gian độc lập của người đứng đầu ngân hàng trung ương sẽ rộng hơn đáng kể.

Phán quyết không chỉ là thắng lợi pháp lý, mà còn là “lá chắn” cho Fed

Điểm cốt lõi của vụ việc không nằm ở câu chuyện cá nhân của Lisa Cook, mà ở nguyên tắc vận hành của Fed. Từ lâu, Fed được thiết kế như một ngân hàng trung ương độc lập nhằm tránh việc chính sách tiền tệ bị kéo lệch theo chu kỳ bầu cử. Nếu Tổng thống có thể sa thải Thống đốc Fed chỉ vì bất đồng quan điểm về lãi suất, thì tính độc lập đó sẽ suy giảm nghiêm trọng.

Trong phán quyết lần này, Tối cao Pháp viện đã không chỉ đứng về phía bà Cook, mà còn gián tiếp tái khẳng định “đặc quyền thể chế” của Fed. Theo cách nhìn của Chủ tịch Tòa án John Roberts, Fed có một vị thế lịch sử đặc biệt trong hệ thống chính sách kinh tế Mỹ, khác với nhiều cơ quan độc lập khác. Chính vì vậy, cơ chế bảo vệ khỏi sa thải tùy tiện dành cho Fed được duy trì, trong khi một số cơ quan độc lập khác lại không nhận được mức bảo vệ tương tự trong cùng ngày.

Đây là chi tiết có ý nghĩa chiến lược. Nó cho thấy Tối cao Pháp viện đang phân biệt rất rõ giữa “cơ quan độc lập bình thường” và “Fed”, qua đó gián tiếp củng cố niềm tin rằng ngân hàng trung ương Mỹ có quyền ưu tiên bảo toàn tính chuyên môn trước sức ép chính trị ngắn hạn.

Kevin Warsh và khoảng trời chính trị mới

Với Kevin Warsh, phán quyết này mang ý nghĩa như một vùng an toàn chính trị mới. Ông mới bước sang tháng thứ hai trên cương vị Chủ tịch Fed, trong bối cảnh thị trường và giới hoạch định chính sách vẫn còn lo ngại rằng Nhà Trắng có thể tìm cách điều chỉnh thành phần Hội đồng Thống đốc để tạo ra đa số “thân Tổng thống”.

Nếu Tổng thống có thể dễ dàng sa thải một thống đốc vì các lý do mơ hồ, thì bước tiếp theo có thể là gì? Đó là thay thế dần các ghế còn lại bằng những người trung thành tuyệt đối với quan điểm hạ lãi suất. Khi đó, Chủ tịch Fed sẽ bị bao vây bởi các phiếu bầu mang tính chính trị, chứ không còn là các quyết định độc lập dựa trên dữ liệu.

Nick Timiraos cho rằng phán quyết lần này đã chặn đứng con đường can thiệp trực tiếp nguy hiểm nhất: sa thải để thay người. Điều đó đặc biệt quan trọng với Warsh, bởi ông không chỉ cần điều hành một thể chế phức tạp, mà còn phải định hình di sản chính sách của mình trong một môi trường ngày càng bị chính trị hóa.

Tại sao “sa thải để thay người” là đòn tấn công nguy hiểm nhất?

Về lý thuyết, Tổng thống có nhiều công cụ để gây áp lực lên Fed: phát biểu công khai, chỉ trích trên truyền thông, gây sức ép thông qua Quốc hội, hoặc tận dụng các cuộc bổ nhiệm nhân sự. Nhưng trong số đó, việc loại bỏ các thành viên Hội đồng Thống đốc và thay bằng người ủng hộ nới lỏng tiền tệ là cách nguy hiểm nhất, vì nó tác động trực tiếp đến cấu trúc biểu quyết của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC).

Một thống đốc Fed không chỉ là người phát biểu. Họ là một phiếu bầu trong cơ chế định hình lãi suất. Nếu Nhà Trắng có thể sắp xếp những phiếu bầu này theo ý mình, thì áp lực chính trị sẽ chuyển hóa thành chính sách thực tế mà không cần tranh luận công khai. Nói cách khác, thay vì yêu cầu Fed “hãy hạ lãi suất”, Tổng thống có thể biến yêu cầu đó thành kết quả biểu quyết.

Đó chính là lý do nhà đầu tư Mark Spindel gọi viễn cảnh “đưa người của Tổng thống vào Hội đồng Thống đốc” là một chuỗi hệ lụy cực kỳ khó xử. Không phải vì nó ồn ào trên mặt báo, mà vì nó làm xói mòn năng lực điều hành của Chủ tịch Fed từ bên trong.

Bài học lịch sử: áp lực chính trị chưa bao giờ là câu chuyện mới

Để hiểu vì sao phán quyết của Tối cao Pháp viện được coi là có giá trị lớn, cần nhìn lại lịch sử. Thập niên 1970, chính quyền Nixon từng gây áp lực mạnh lên Chủ tịch Fed Arthur Burns để thúc đẩy chính sách nới lỏng. Khi đó, một trong những ý tưởng được đưa ra là mở rộng Hội đồng Thống đốc để làm loãng quyền lực của lãnh đạo Fed.

Đây không phải là một chi tiết phụ trong lịch sử; nó cho thấy chiến lược can thiệp vào cơ chế tổ chức của ngân hàng trung ương vốn đã tồn tại từ lâu. Một chính quyền không nhất thiết phải công khai ra lệnh cho Fed. Chỉ cần thay đổi nhân sự, điều chỉnh cấu trúc bỏ phiếu, hoặc đe dọa đến vị thế của chủ tịch, chính sách tiền tệ có thể bị bẻ lái dần dần.

Chính vì vậy, phán quyết lần này không chỉ bảo vệ một cá nhân. Nó bảo vệ “thiết kế chống chính trị hóa” của hệ thống tiền tệ Mỹ.

Lisa Cook: vụ kiện về danh nghĩa, nhưng là phép thử thể chế

Trên danh nghĩa, vụ kiện xoay quanh cáo buộc liên quan đến hồ sơ thế chấp của Lisa Cook. Bill Pulte, Giám đốc Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang Mỹ, từng nêu rằng bà Cook đã có khai báo không chính xác về tình trạng cư trú của một bất động sản khi xin thế chấp năm 2021. Trên cơ sở đó, ông Trump tìm cách loại bà khỏi Fed.

Tuy nhiên, điều khiến nhiều người nghi ngờ là mức độ nghiêm trọng của cáo buộc. Bà Cook là người được Tổng thống Joe Biden đề cử và được Thượng viện xác nhận vào năm 2022. Bà phủ nhận mọi hành vi sai trái. Trong tuyên bố sau phán quyết, bà mô tả đây là nỗ lực nhằm loại bà bằng “cái cớ bịa đặt”, chỉ vì bà không chịu khuất phục trước áp lực chính trị và chỉ định giá lãi suất dựa trên lợi ích tốt nhất của người dân Mỹ.

Nói cách khác, vụ việc này vượt xa câu chuyện kỷ luật cá nhân. Đây là phép thử cho ranh giới giữa quyền hành pháp và tính độc lập của ngân hàng trung ương.

Warsh được “thở” nhiều hơn, nhưng bài toán chính sách lại khó hơn

Điểm trớ trêu là khi rủi ro chính trị giảm bớt, gánh nặng chính sách của Warsh lại tăng lên. Fed hiện đang đứng trước một môi trường rất khó đọc: tăng trưởng kinh tế Mỹ vẫn bền hơn dự kiến, trong khi lạm phát chưa hoàn toàn quay về mức mục tiêu. Điều đó mở ra khả năng Fed không phải cắt giảm lãi suất như ông Trump mong muốn, mà thậm chí phải cân nhắc nâng lãi suất nếu áp lực giá cả quay lại.

Nói cách khác, “độc lập hơn” không có nghĩa là “dễ hơn”. Nó chỉ có nghĩa là Warsh có nhiều không gian để đưa ra quyết định chuyên môn, nhưng cũng phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước kết quả.

Trong tình huống này, nếu Fed hạ lãi suất quá sớm, nguy cơ lạm phát tái bùng phát sẽ ảnh hưởng đến uy tín của ông. Nếu Fed giữ lãi suất cao quá lâu, thị trường lao động và tăng trưởng có thể chịu sức ép. Mỗi quyết định đều có chi phí, và không còn cái cớ nào để đổ lỗi cho sự can thiệp trực tiếp của Tổng thống.

Ảnh hưởng của việc Powell tiếp tục ở lại Fed

Một yếu tố khác làm thay đổi đáng kể cục diện là việc Jerome Powell quyết định tiếp tục ở lại với tư cách thành viên Hội đồng Thống đốc đến năm 2028. Đây là một quyết định khác thường so với tiền lệ lịch sử, bởi nhiều cựu chủ tịch Fed thường rời khỏi cơ quan khi hết nhiệm kỳ lãnh đạo.

Sự hiện diện của Powell có hai mặt. Một mặt, nó phần nào làm giảm ánh hào quang của Warsh, bởi cựu chủ tịch vẫn là một tiếng nói có trọng lượng. Mặt khác, nó ngăn chặn khả năng Nhà Trắng dùng ghế trống để bổ nhiệm một nhân vật hoàn toàn thân tín nhằm xây dựng ảnh hưởng lâu dài lên Fed.

Đối với Warsh, đây là một lợi thế quan trọng. Ông không phải đối mặt với nguy cơ một “đầu cầu” quyền lực mới ngay trong Hội đồng có thể hợp tác trực tiếp với Nhà Trắng để gây sức ép lên ông.

Khi Fed bị kéo vào logic chính trị, ai cũng thua

Điểm đáng chú ý nhất trong toàn bộ câu chuyện là sự mong manh của tính hợp pháp thể chế. Một ngân hàng trung ương chỉ thực sự độc lập khi thị trường tin rằng quyết định của nó xuất phát từ dữ liệu, mô hình, và mục tiêu ổn định vĩ mô — chứ không phải từ nỗi sợ mất ghế.

Nếu Tổng thống có thể “tạo ra” đa số mới trong FOMC bằng cách gạt bỏ các thống đốc hiện tại, thì kỳ vọng lạm phát, lợi suất trái phiếu và niềm tin của nhà đầu tư đều sẽ bị ảnh hưởng. Khi đó, Fed không còn điều hành chính sách tiền tệ trong một không gian chuyên môn thuần túy nữa, mà phải hoạt động dưới bóng của chiến thuật nhân sự.

Chính vì vậy, câu nói của Spindel rất đáng chú ý: nếu Tổng thống có thể bịa ra cáo buộc để sa thải những người không thuận ý, rồi đặt các “con rối” vào quanh Warsh, thì vị Chủ tịch Fed sẽ không thể quản trị cơ quan của mình. Đây không chỉ là vấn đề cá nhân, mà là rủi ro hệ thống.

Kết luận

Phán quyết của Tối cao Pháp viện trong vụ Lisa Cook không chỉ chấm dứt một cuộc tranh chấp pháp lý; nó còn tái định nghĩa cán cân quyền lực giữa Nhà Trắng và Fed. Người thắng trực tiếp có thể là Lisa Cook, nhưng người hưởng lợi lớn hơn trong trung hạn có lẽ là Kevin Warsh, vì ông được trao thêm khoảng không để điều hành mà không bị đe dọa bởi một tiền lệ sa thải tùy tiện.

Tuy nhiên, “độc lập hơn” không đồng nghĩa với “nhẹ gánh hơn”. Warsh giờ đây phải đối mặt với một bài toán khó hơn: lạm phát chưa hạ hoàn toàn, tăng trưởng vẫn đáng kể, và kỳ vọng chính trị từ Tổng thống thì chưa bao giờ giảm. Phán quyết của Tối cao Pháp viện đã chặn một con đường can thiệp, nhưng không xóa bỏ áp lực tiền tệ. Ngược lại, nó buộc Fed phải chứng minh rằng độc lập không phải là đặc quyền, mà là trách nhiệm.

Trong thời điểm mà mỗi quyết định lãi suất đều mang ý nghĩa kinh tế lẫn chính trị, giá trị lớn nhất của phán quyết này nằm ở chỗ nó nhắc lại một nguyên tắc cốt lõi: một ngân hàng trung ương chỉ có thể giữ được uy tín khi nó không trở thành công cụ của bất kỳ chính quyền nào. Và với Kevin Warsh, đó vừa là cơ hội, vừa là thử thách lớn nhất trong nhiệm kỳ của ông.